Alanya Tersanesi

Alanya Tersanesi, Alanya Kalesi’nin doğu kıyısında, Kızılkule’nin güneyinde bulunan Anadolu Selçuklu dönemine ait tarihî bir gemi yapım ve bakım merkezidir. Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaaddin Keykubat tarafından 1228 yılında yaptırılmıştır. Sinop Tersanesi’nden sonra Selçukluların ikinci büyük tersanesi, Akdeniz kıyısındaki ise ilk tersanesi olarak kabul edilmektedir.

Tersanenin giriş kapısının yaklaşık dört metre üzerinde beş satırlık kabartma bir kitabe bulunmaktadır. Kitabede I. Alaaddin Keykubat, “karaların ve iki denizin sultanı” olarak övülür. Bu ifade, sultanın hem Karadeniz’deki Sinop hem de Akdeniz’deki Alanya tersanelerine sahip olmasını simgelemektedir.

Yaklaşık 57 metre uzunluğunda ve 40–44 metre derinliğindeki yapı, denize açılan beş tonozlu gözden meydana gelir. Her göz yaklaşık 7,70 metre genişliğindedir; uzunlukları 32 ile 43 metre arasında değişir. Duvarlarda kesme taş, sivri kemerlerle tonozlarda ise tuğla kullanılmıştır. Tonozlardaki açıklıklar içeri gün ışığı girmesini ve gemi yapımı sırasında oluşan dumanın dışarı çıkmasını sağlamıştır.

Tersane yalnızca gemilerin inşa edildiği bir yer değildi. Burada gemiler onarılıyor; yelken, direk ve diğer donanımlar hazırlanıyor, demir işleri yapılıyor ve kullanılmayan tekneler kış aylarında korunuyordu. Yapının içerisinde idari bölümler, depolar, bir tatlı su kuyusu ve kayaya oyulmuş bir depo alanı da bulunuyordu.

Girişin sağındaki çıkıntılı bölüm mescit, solundaki beş pencereli mekân ise tersane görevlilerinin kullandığı yazıhane olarak düzenlenmiştir. Mescitte gerçekleştirilen koruma ve onarım çalışmaları sırasında karşılıklı iki duvarda Zülfikar tasvirli freskler ortaya çıkarılmıştır. Tersane, güney yönünden gelebilecek saldırılara karşı bitişiğindeki Tophane yapısıyla güçlendirilmiştir.

Tersanedeki faaliyetlerin Selçuklulardan sonra Karamanoğulları, Alaiye Beyleri ve Osmanlı dönemlerinde de devam ettiği belirtilmektedir. Tekne yapımı ve onarımı 1960’lı yıllara kadar sürdürülmüştür. Günümüzde yapı, gemi yapım araçları, çapalar, direkler, denizcilik gereçleri ve geleneksel tekne örneklerinin sergilendiği Gemi ve Denizcilik Müzesi olarak hizmet vermektedir.

Alanya Tersanesi; Kızılkule, Tophane ve Liman Surlarıyla birlikte Selçukluların Akdeniz’de kurduğu askerî ve ticari denizcilik sisteminin en önemli yapılarından biridir. Beş kemerli etkileyici cephesiyle günümüzde Alanya’nın simgesel tarihî eserleri arasında yer almaktadır.