Hagios Constantinous ve Mikail Archangelos Kiliseleri

Hagios Constantinous ve Mikail Archangelos Kiliseleri, Alanya Kalesi’nin doğu yamacındaki Tophane Mahallesi’nde bulunan iki tarihî Rum Ortodoks kilisesidir. Quellenda adları Hagios Konstantionos, Aya Konstantin, Mikhail Archangelos ve Mikail Arhangelos biçimlerinde de geçmektedir. Alanya Belediyesi yapıları genel olarak 18–19. yüzyıllara tarihlendirirken, ayrıntılı envanter ve arşiv araştırmaları günümüze ulaşan kiliselerin 19. yüzyılda inşa edildiğini göstermektedir.

Hagios Konstantionos Kilisesi

Tophane Mahallesi’nin güneyindeki Kalealtı mevkisinde bulunan Hagios Konstantionos Kilisesi, Alanya’da yaşayan Rum Ortodoks topluluğu tarafından yaptırılmıştır. Yazılı araştırmalarda yapının 1839 yılında inşa edildiği ve 1892–1893 yıllarında onarıldığı belirtilmektedir. Kilise bazı tarihî belgelerde Aya Elena veya Helena Kilisesi adıyla da anılmaktadır. Bunun nedeni, İmparator Büyük Konstantin ile annesi Helena’nın Ortodoks geleneğinde birlikte kutsal kabul edilmesidir.

Kilise, eğimli arazi üzerine moloz taştan yapılmış, kuzeybatı–güneydoğu doğrultusunda uzanan dikdörtgen planlı ve tek nefli bir yapıdır. Ana ibadet bölümünün sivri tonozla örtüldüğü, içeride bir galeri katının bulunduğu ve kuzeybatı cephesinde dışarı doğru taşan yarım daire planlı bir apsisin yer aldığı anlaşılmaktadır. İç duvarlarda fresk izleri belirlenmiş olsa da süslemeler günümüze ulaşamamıştır.

Mikail Archangelos Kilisesi

Tophane Mahallesi’nin Kapu mevkisindeki Mikhail Archangelos Kilisesi, kapısındaki yazıt ve araştırmalara göre 1888 yılında inşa edilmiştir. Alanya halkı arasında Büyük Rum Kilisesi adıyla da tanınan yapının mimarı ve yaptıranı kesin olarak bilinmemektedir.

Doğu–batı doğrultusunda uzanan kilise, moloz taştan yapılmış dikdörtgen planlı ve tek nefli bir yapıdır. Doğu tarafında yarım daire biçimli apsis, batıda narteks, kuzeyde avlu, çevresinde ise sarnıç ve yardımcı mekânlar bulunmaktadır. Üst örtüsü günümüze ulaşmamış olsa da yakınındaki Hagios Konstantionos Kilisesi gibi sivri tonozla kapatıldığı değerlendirilmektedir. Apsis bölümünde görülen grafiti çizimleri yapının dikkat çekici ayrıntıları arasındadır.

Osmanlı arşiv belgelerinde bu iki yapı Cebrail ve Aya Elena manastırları adlarıyla ilişkilendirilmektedir. Çatıların zarar görmesi üzerine Rum cemaati tarafından yardım toplanmış; onarım talebi 1892’de Osmanlı yönetimince kabul edilmiş ve iki yapı 1892–1893 yıllarında tamir edilmiştir.

Günümüzde her iki kilise de büyük ölçüde harap durumdadır. Hagios Konstantionos Kilisesi 2007’de, Mikail Archangelos Kilisesi ise 1999’da korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescillenmiştir. Bu yapılar, geleneksel Alanya evleri, mescitler ve camilerle birlikte Tophane Mahallesi’nin Osmanlı dönemindeki çok kültürlü toplumsal yapısını yansıtan önemli tarihî miraslardır.