Sitti Zeynep Türbesi

Sitti Zeynep Türbesi, Alanya kent merkezinden Alanya Kalesi’ne çıkan Kale Yolu üzerinde, Tophane Mahallesi sınırlarında ve büyük bir kaya kütlesinin üzerine kurulmuştur. Osmanlı dönemine ait yapı 16. yüzyıla tarihlendirilmektedir.

Türbe, dikdörtgen plana sahip olup moloz taş ve kireç harcıyla inşa edilmiştir. Doğuya bakan cephesi L biçimindedir. Küçük giriş kapısından aynalı tonozla örtülü kare planlı bölüme, buradan da sivri kemerli bir kapıyla mescit kısmına geçilir. Mescitte sivri kemerli mihrap, nişler, küçük pencereler ve kubbeye geçişi sağlayan tromplar bulunmaktadır.

Yapının batı bölümünde kubbe ve sivri tonozla örtülen uzun bir mekân yer alır. Bu bölümün ortasında moloz taş ve sıvayla yapılmış, sanduka biçiminde bir mezar bulunmaktadır. Belediye kayıtlarında yapı; türbe, mescit, zaviye ve çilehane bölümlerinden oluşan bir dinî kompleks olarak tanımlanmaktadır.

Türbede yatan kişinin kimliği konusunda tarihî bilgiler kesin değildir. Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait vakıf kayıtlarında vakfın adı “Sitti Zeynep bint Zeynülabidin” olarak geçer. Halk arasında mezarın Zeynel Abidin’in kızı Sitti Zeynep’e ait olduğuna inanılmakla birlikte Antalya Kültür Varlıkları Envanteri, kişinin tarihî kimliğinin kesin olarak belirlenemediğini belirtmektedir. Evliya Çelebi ise Seyahatnâme’sinde yapının bir Bektaşi tekkesi olduğunu kaydetmiştir.

Türbenin altında bulunan doğal kayanın içine Antik Çağ’da üç lahit oyulmuştur. Yaklaşık ikişer metre uzunluğundaki bu mezarların sonraki dönemlerde su deposu olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Bu durum, alanın Osmanlı döneminden önce de mezarlık veya kutsal alan niteliğinde kullanılmış olabileceğini göstermektedir.

Yapı 1995 yılında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Kubbe ve çatı kaplamalarının zarar görmesi üzerine Alanya Belediyesi ile Antalya Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından onarılmış; 2023 yılında tamamlanan çalışmada çatı yeniden metal levhalarla kaplanarak dış etkenlere karşı koruma altına alınmıştır.

Sitti Zeynep Türbesi; Osmanlı mimarisi, kaya mezarları, mescit ve zaviye bölümleriyle Alanya Kalesi çevresindeki tarihî ve manevi mirasın önemli parçalarından biridir.