Sandık Emini Kayhanlar Evi ve Herbaryum

Sandık Emini Kayhanlar Evi, Alanya Kalesi’nin Hisariçi Mahallesi’nde bulunan tarihî bir Alanya evidir. Yapı, sahipleri tarafından Alanya Kalesi Geleneksel El Sanatları Merkezi olarak kullanılmak üzere Alanya Belediyesine ücretsiz tahsis edilmiş; restorasyonun ardından kültür, sanat ve doğa mirasının tanıtıldığı bir sergi mekânına dönüştürülmüştür.

Evin dış cephesindeki kitabeye göre yapı 1889 yılında inşa edilmiştir. Dış sofalı plana sahip iki katlı yapının zemin katında ahşap hatıllarla güçlendirilmiş moloz taş duvarlar kullanılmıştır. Taşların çevresi, yörede “çivileme” adı verilen tuğla ve kiremit kırıklarıyla yapılan özel derz tekniğiyle süslenmiştir. Bu uygulama, geleneksel Alanya evlerinin dikkat çekici mimari özelliklerinden biridir.

Yapının zemin katındaki avlu ve çevresindeki mekânlar geçmişte hayvanların barındırılması, tarım ürünlerinin saklanması ve depo ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kullanılmıştır. Evin asıl yaşam alanı üst kattadır. Burada hayat adı verilen açık veya yarı açık sofa, günlük yaşamın merkezi olarak düzenlenmiş; odalar bu bölümün çevresine yerleştirilmiştir. Misafirlerin ağırlandığı ve manzaraya yönelen oda ise yöresel kullanımda çağnişir olarak adlandırılmaktadır.

Üst katta iki farklı yapım sistemi bir arada görülmektedir. Manzaraya bakan bölümler ahşap karkas üzerine ahşap kaplamayla oluşturulurken arka tarafta zemin kattan yükselen moloz taş duvarlar devam etmektedir. Yapıda toprak dam ile tek yöne eğimli alaturka kiremit çatının birlikte kullanılması, evin zaman içerisinde ihtiyaçlara göre geliştirilmiş olabileceğini göstermektedir.

Herbaryum ve sergilenen eserler

Daha önce Kızılkule yakınındaki Alanya Belediyesi Kültür Evi’nde bulunan Herbaryum, Alanya’nın fethinin 800. yılı etkinlikleri kapsamında Sandık Emini Kayhanlar Evi’ne taşınmış ve 2021 yılında burada hizmete açılmıştır. Merkezde Alanya ve çevresinden toplanan 320’den fazla bitki örneği, bunların içerisinde yer alan endemik türler ve 38 kelebek türü sergilenmektedir.

Herbaryum; bitkilerin bilimsel yöntemlerle kurutulduğu, sınıflandırıldığı, etiketlendiği ve uzun süre korunarak araştırmaya açıldığı bir koleksiyon niteliğindedir. Sergilenen örnekler, Alanya Kalesi ile çevresindeki doğal yaşamın ve bölgesel biyolojik çeşitliliğin tanınmasına katkı sağlamaktadır. Koleksiyon, tarihî konut mimarisiyle doğal mirası aynı mekânda buluşturması bakımından özel bir öneme sahiptir.

Kültür evinde bitki ve kelebek örneklerinin yanında ipek kozasından yapılan dokumalar, danteller, geleneksel süs eşyaları ve Alanya ipeğinden hazırlanan eserler de sergilenmektedir. Vural Gökçaylı’nın muz lifi ve Alanya ipeği kullanarak tasarladığı üç özel kıyafet de koleksiyon içerisinde yer almaktadır.

Sandık Emini Kayhanlar Evi ve Herbaryum günümüzde yalnızca bir sergi alanı değil; ipekböcekçiliği, el sanatları, geleneksel yaşam ve yerel kültürün anlatıldığı eğitim ve etkinlik mekânı olarak da kullanılmaktadır. Yapı, 2026 yılında düzenlenen Hıdırellez etkinlikleri gibi kültürel programlara ev sahipliği yapmayı sürdürmektedir.