Tophane Mahallesi

Tophane Mahallesi, Alanya Kalesi’nin doğu yamacında, Kızılkule ve Selçuklu Tersanesi’nin üst kesimlerinde yer alan tarihî bir kale mahallesidir. Liman ve savunma yapılarının hemen arkasında gelişen mahalle, eski Alanya kentinin başlıca konut alanlarından biri olmuştur. Meyyit Kapısı hakkındaki tarihî bilgiler de liman bölgesinin askerler, donanma mensupları ve iskele çalışanları tarafından; Tophane’nin ise ağırlıklı olarak yerleşim alanı olarak kullanıldığını göstermektedir.

Mahallenin en belirgin özelliği, oldukça dik araziye teraslar hâlinde yerleştirilmiş geleneksel Alanya evleridir. Evlerin büyük bölümü deniz manzarasına yönelmiştir. Bölgede doğal su kaynağının bulunmaması nedeniyle tarihî evlerin hemen her birinde yağmur sularının toplandığı özel bir sarnıç bulunmaktadır. Bu sarnıçlar, kale içerisindeki günlük yaşamın sürdürülebilmesi açısından büyük önem taşımıştır.

Tophane’nin kendine özgü görünümü geçmiş dönem seyyahlarının da dikkatini çekmiştir. Evliya Çelebi, 17. yüzyılda mahallede ulaşımın katırlarla sağlandığını aktarır. İngiliz seyyah William Martin Leake ise 1810’daki ziyaretinde, evlerin dik yamaç üzerinde teraslar biçiminde yükselmesine ve büyük ustalıkla inşa edilmesine hayran kaldığını belirtmiştir. Bazı evlerin düz damları, üst kotta bulunan evlerin kapı önü veya küçük sokakları olarak kullanılmıştır.

Mahallede geleneksel evlerin yanında farklı dönemlere ait dinî ve tarihî yapılar da bulunmaktadır. Andızlı Emir Bedrüddin Camisi, Tahta Minareli Cami, Tophane Mescidi, Hagios Constantinos ve Mikail Archangelos kiliseleri bölgenin çok katmanlı kültürel geçmişini yansıtır. Tophane Mescidi, 19. yüzyıla ait Osmanlı yapısıdır; büyük ölçüde yıkılmış durumdayken yerel ustalar ve geleneksel malzemeler kullanılarak restore edilmiştir.

Tophane’deki evler genellikle alt katları moloz taş, üst katları ise ahşap bağdadi sistemle yapılan geleneksel yapılardır. Mahallede bulunan ve Hamamlı Ev olarak da bilinen Geleneksel Alanya Evi, 20. yüzyılın başlarında bu tekniklerle inşa edilmiş; özgün tavan ve dolapları korunarak restore edilmiştir. Yapı günümüzde Alanya Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü ile Alanya Kalesi Alan Başkanlığı Ofisi olarak kullanılmaktadır.

Alanya Kalesi’nin birinci derece arkeolojik, doğal, tarihî ve kentsel sit alanı içerisindeki Tophane Mahallesi’nde koruma çalışmaları yürütülmektedir. Историяî yürüyüş yollarının özgün dokusunun korunarak iyileştirilmesi ve yeni ziyaret güzergâhlarının oluşturulması hedeflenmektedir. Günümüzde mahalle; taş sokakları, restore edilmiş Alanya evleri, sarnıçları, ibadet yapıları, el sanatları atölyeleri ve Akdeniz manzarasıyla kale içerisindeki geleneksel yaşam kültürünün en iyi görülebildiği alanlardan biridir.